11. sınıf Coğrafya ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 20 Uygulama (Iğdır, Bursa Ovası ve Kerç Boğazı örnekleri) sorularının cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
Sorular, sayfa 18-19’daki üç örnek olaya (Iğdır’daki hava kirliliği, Bursa Ovası’ndaki arazi kullanımı ve Kerç Boğazı’ndaki tanker kazası) dayanmaktadır.
1. Soru: Tablonun doldurulması
| Mekân | Mekânın konumsal özellikleri | Sorunun çevresiyle doğal ve beşerî bağlantıları | Sorunun çevre üzerindeki etkisi |
|---|---|---|---|
| Iğdır (hava kirliliği) | Türkiye’nin doğusunda, etrafı dağlarla kuşatılmış çukur bir alan (kitapta verilen örnek) | Kışın sıcaklık terselmesi, rüzgârsız hava ve kapalı topografya; kalitesiz yakıtla ısınma, sanayi ve trafik kaynaklı emisyonlar | Partikül madde artışı, solunum yolu hastalıkları, yaşam kalitesinin düşmesi, bitki ve toprağın kirlenmesi |
| Bursa Ovası (arazinin yanlış kullanımı) | Marmara Denizi’nin güneyinde, verimli alüvyal toprakları olan, sanayi ve ulaşım bakımından elverişli bir ova | Sanayi-tarım-yerleşim baskısı, göç (kitapta verilen örnek) | Tarım alanlarının daralması, toprak-su-hava kirliliği, ekolojik dengenin bozulması, gıda güvenliğinin tehlikeye girmesi |
| Kerç Boğazı (petrol sızıntısı) | Karadeniz ile Azak Denizi’ni birleştiren dar ve işlek bir deniz geçidi; fırtınalara açık | Fırtına gibi olumsuz hava koşulları ile yoğun tanker trafiği ve petrol taşımacılığının bir araya gelmesi | Su altı ve kıyı ekosisteminin zarar görmesi, hava ve çevre kirliliği (kitapta verilen örnek) |
2. Soru: Coğrafya biliminin bu sorunların çözümüne katkıları
- Iğdır: Coğrafya, kirliliğin yalnızca yakıttan değil çukur ve dağlarla çevrili konumdan, terselmeden ve rüzgâr durumundan kaynaklandığını ortaya koyar. Kirlilik kaynaklarını haritalar, ölçüm istasyonlarının ve sanayi tesislerinin yerini belirlemeye yardım eder. Bu sayede eylem planındaki doğal gaza geçiş, yalıtım ve yakıt denetimi gibi önlemler doğru yerlere öncelik verilerek uygulanır.
- Bursa Ovası: Toprak verimliliği ve arazi kullanım haritaları hazırlanır; uydu görüntüleri ve CBS ile kaçak yapılaşma tespit edilir. Sanayi ve konut alanlarının verimli topraklar dışına yönlendirilmesi için çevre düzeni planlarına veri sağlanır. Gerekçe: Çözüm, “nerede neyin yapılması gerektiği” sorusuna verilecek cevaba bağlıdır ve bu, coğrafyanın temel konusudur.
- Kerç Boğazı: Akıntı ve rüzgâr verileriyle petrolün hangi kıyılara yayılacağı modellenir, hassas kıyı ekosistemleri belirlenir, temizlik ekiplerinin nereye öncelikle gönderileceği planlanır. Fırtınalı dönemlerde gemi geçişlerinin sınırlandırılması ve güvenli rota belirlenmesine katkı sunulur.
3. Soru: Diğer bilim dallarıyla iş birliği
Coğrafya, sorunun mekândaki dağılışını ve nedenlerini ortaya koyar; diğer bilimler ise kendi uzmanlık alanlarındaki çözümü bu verilere dayandırır:
- Şehir planlama: Coğrafyanın arazi kullanım ve risk haritalarını kullanarak Bursa Ovası’nda tarım, sanayi ve konut alanlarını ayıran planlar yapar; Iğdır’da yeşil alan ve yerleşim düzenini belirler.
- Çevre mühendisliği: Iğdır’da filtre ve yakma sistemleri, Kerç Boğazı’nda bariyer, toplama ve biyolojik ayrıştırma gibi teknik temizlik yöntemleri geliştirir; coğrafya bu yöntemlerin nerede uygulanacağını gösterir.
- Sosyoloji: Göçün, işsizliğin ve halkın alışkanlıklarının (ör. ucuz kömür kullanımı) nedenlerini inceler; bilinçlendirme çalışmalarının toplum tarafından benimsenmesine katkı sağlar.
- Bunların yanında meteoroloji, ekoloji (biyoloji), tarım bilimleri, ekonomi ve hukuk da veri ve çözüm sunarak sürece katılır.
4. Soru: Coğrafyayı diğer bilimlerden ayıran özellikler
- Mekânsal (konumsal) bakış: Coğrafya her olayı “nerede ve neden orada” sorularıyla ele alır; veriyi konum bilgisiyle birleştirir.
- Bütüncül yaklaşım: Doğal (yer şekilleri, iklim, su) ve beşerî (nüfus, sanayi, ulaşım) unsurları bir arada değerlendirir. Örneğin Iğdır’da kirliliği hem topografyayla hem de yakıt kullanımıyla açıklar.
- Dağılış ve bağlantı analizi: Benzer sorunu yaşayan veya yaşama ihtimali olan yerleri belirleyip karşılaştırır.
- Görselleştirme: Harita, CBS ve uzaktan algılama ile sorunları görünür hâle getirir; bu da karar vericilerin işini kolaylaştırır.
- Ölçek farkındalığı: Bir sorunu yerel, bölgesel ve küresel ölçekte ayrı ayrı inceleyebilir.
← Sayfa 17 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 21 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.