11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları Sayfa 96
11. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 96 Söz Varlığımız (3 ve 4. sorular) çalışmasının cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
Katar, kampana, hat ve toynak kelimelerinin anlamları ve örnek cümleleri Sayfa 95‘tedir.
3. Soru – Bu kelimelerin seçilme nedenleri
Örnek cevap: Yular, üzengi ve toynak gibi kelimeler, kahramanın at üstünde yaşayan bir Kırgız köylüsü olduğunu ve hikâyenin geçtiği kırsal, göçebe kültürü yansıtır. Katar, kampana ve hat gibi kelimeler ise istasyon ve tren ortamını canlandırarak savaş yıllarında askerlerin cepheye gönderilişini gerçekçi kılar. Yazar bu kelimelerle hem mekânı ve dönemi hem de kahramanın yaşam biçimini okurun gözünde canlandırmıştır.
4. Soru – Türkçenin farklı şiveleri
a) Altı çizili kelimelerde yapı ve anlam değişiklikleri
| Lehçe | Kelime → Türkiye Türkçesi | Değişiklik |
|---|---|---|
| Kazak | dostıq → dostluk, jüreq → yürek, isi → işi, aqı(l) → akıl, künnin → günün | Ses değişiklikleri: y→j, ş→s, g→k; -lık eki -ıq biçimindedir; k sesi kalın q ile yazılır. |
| Türkmen | men → ben, giice → gece, yene → yine, gara → kara, saansız → sayısız, haraabaanı → harabeyi, bes etdi → kesti (durdurdu), binaaçılar → bina ustaları, sıldı → sildi | b→m, k→g değişmeleri; uzun ünlüler (aa, ii); “bes etmek” kelimesi farklı bir kelimeyle aynı anlamı karşılar. |
| Kırgız | ketpegen → gitmeyen, kölü → gölü, türlüü → türlü, egin → ekin, tan → tam, bütkön → biten | g→k ve k→g değişmeleri; uzun ünlü (üü); sıfat-fiil eki -gen/-kön biçimindedir; yuvarlak ünlü uyumu belirgindir. |
| Uygur | sadaliriñ → sedaları, kaldi → kaldı, mukam → makam, ölginimde → öldüğümde | Geniz n’si (ñ); ünlü uyumunun bozulması (kaldi); sıfat-fiil -gan/-gen eki (ölgen); ünlü değişmesi (a→u). |
| Azerbaycan | (ses) salma → (ses) yapma, ayılar → uyanır, yatmışları → yatanları, oyatsın → uyandırsın | Anlam farkı: “salmak” ses çıkarmak, “ayılmak” uyanmak anlamında kullanılmıştır; o/u ünlü farkı (oyatmak–uyandırmak). |
b) Değişikliklerin nedenleri (beyin fırtınası sonuçları)
- Türklerin çok geniş bir coğrafyaya yayılması ve topluluklar arasındaki uzaklık
- Uzun süre birbirinden ayrı yaşanması, farklı tarihî süreçler
- Komşu dillerin (Rusça, Farsça, Arapça, Çince vb.) etkisi
- Farklı alfabelerin kullanılması
- Söyleyişteki kolaylık eğilimi ve ses değişmeleri
c) Türkiye Türkçesiyle karşılaştırma (T diyagramı)
| Benzerlikler | Farklılıklar |
|---|---|
| Kelimelerin çoğu ortak köklüdür (dost, yürek, göl, ekin, ses, ay, su). | Bazı ünsüzler farklıdır (b/m, k/g, y/j, ş/s). |
| Ekler sondan eklenir; sözdizimi (cümle yapısı) hemen hemen aynıdır. | Bazı lehçelerde uzun ünlüler ve geniz n’si bulunur. |
| Ünlü uyumu genel olarak korunur. | Bazı ekler farklı biçimdedir (-gen, -ıq). |
| Temel kavramlar için aynı kelimeler kullanılır. | Bazı kelimeler farklı anlamda ya da başka kelimelerle karşılanır (salmak, ayılmak, bes etmek). |
← Sayfa 95 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 97 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.