10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 101 Birlikte Öğrenelim (Çözümleyebilme) çalışmasının cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.

Bu bir grup çalışmasıdır; soru kartlarına örnek cevaplar aşağıdadır.

Gazel yazıldığı dönemin hangi dil ve anlatım özelliklerini taşımaktadır?

Cevap: Gazel, divan şiirinin aruz ölçüsü, beyit nazım birimi, aa-ba-ca kafiye düzeni ve redif kullanımı gibi biçim özelliklerini taşır. Arapça ve Farsça kelimeler (şerer, sipihr, zülf, kebûter, mutrib) ve Farsça tamlamalar (kandîl-i sipihr, şi’r-i ter) kullanılmıştır. Şam-Mısır, zülf, ayna, kandil gibi divan şiirinin kalıplaşmış hayalleri (mazmunlar) vardır. Bununla birlikte Türkçe söyleyişler ve Türkçe redif dönemine göre dikkat çekicidir.

Gazelde sözü edilen âşık hangi özelliklere sahiptir?

Cevap: Âşık büyük bir aşk acısı çeker; ahı göğe yükselip göğün kandilini yakacak kadar derindir. Sevgili uğruna canını ve başını zevkle vermeye hazırdır; gönlü sevgilinin yüzünden perişan olmuştur. Kısacası fedakâr, sabırlı, acı çeken ve sevgiliye tamamen bağlı biridir.

Gazelde söz edilen maşuk hangi özelliklere sahiptir?

Cevap: Sevgili eşsiz bir güzelliğe sahiptir; saçları âşıkları tutsak eder, gönülleri harap eder. Aynalar onu yansıtabilmek için yer yer asılmış, gelip geçene bakıp onu aramaktadır. Sevgili, âşığına karşı ilgisiz ve uzak bir varlıktır.

Gazelde konu bütünlüğü var mı?

Cevap: Gazelde her beyit kendi içinde ayrı bir hayal ve anlam taşıdığı için tam bir konu bütünlüğünden söz edilemez; bu, divan şiirindeki gazellerin genel bir özelliğidir. Bununla birlikte bütün beyitler aşk temasında birleşir ve “döne döne” redifi bütün beyitlerde dönme hareketine bağlı hayaller kurarak şiire güçlü bir tema ve ahenk birliği kazandırır.

Gazel hangi şiir türüne ait özellikler taşımaktadır?

Cevap: Gazel lirik şiir özellikleri taşır. Çünkü aşk, özlem ve aşk acısı gibi yoğun duygular coşkulu bir dille ifade edilmiştir.

Sade dil ve “döne döne” redifinin kullanılma sebepleri

Cevap: Necâtî, Türkçe söyleyişlere, deyimlere ve halk sözlerine önem veren bir şairdir; bu yüzden dönemine göre sade bir dil kullanmıştır. “Döne döne” redifi ise hem ahenk sağlar hem de gazelin bütün hayallerini birbirine bağlar: Ahın kıvılcımları döne döne göğe çıkar, âşık döne döne can verir, güvercin döne döne haber getirir, aynalar döne döne bakar, şiir de döne döne raks edilerek okunur. Böylece redif, şiire hareket ve canlılık kazandırır.

Çıkarımlar

Örnek cevap: Gazel aşk temalı, lirik bir divan şiiridir. Biçim olarak divan şiirinin kurallarına bağlı kalmış, ancak sade Türkçesi ve güçlü redifiyle kendine özgü bir ahenk yakalamıştır. Bu yönüyle Türkçenin şiir dili olarak gücünü gösteren önemli bir örnektir.

← Sayfa 100 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 102 Cevapları →

Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.

Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.