10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 24 Karşılaştıralım etkinliğinin cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
1. Koşuk ile Lisan şiirinin karşılaştırılması
| Ölçütler | Koşuk | Lisan |
|---|---|---|
| İçerik | Baharın gelişi; karların eriyip doğanın canlanması, hayvanların semirmesi. | Türkçenin sade ve anlaşılır olması gerektiği; dilde halkın kullandığı kelimelerin esas alınması. |
| Dönem | İslamiyet Öncesi Türk edebiyatı; sözlü gelenek ürünü (Dîvânu Lugâti’t-Türk’te yazıya geçirilmiş). | XX. yüzyıl başı, Millî Edebiyat dönemi. |
| Üslup | Betimleyici, coşkulu, ezgili; anonim ve sözlü anlatım. | Öğretici ve öğüt verici; düşünce aktaran, emir kipleriyle seslenen bir anlatım. |
| Açık ve örtük iletiler | Açık: Bahar geldi, doğa canlandı. Örtük: Zor günlerin ardından bolluk ve sevinç gelir; doğa kendini yeniler. | Açık: Türkçe sade yazılmalı, eş anlamlılar arasında Türkçesi seçilmeli. Örtük: Dil, millî kimliğin temelidir; halkla aydın arasındaki kopukluk giderilmelidir. |
Benzer yönler: İkisi de hece ölçüsüyle (7’li hece) ve dörtlüklerle yazılmıştır; ikisinde de sade, halkın anlayacağı bir dil vardır. Farklı yönler: Konu, dönem, amaç ve üslupları farklıdır; koşuk sözlü ve anonim, Lisan ise yazılı ve şairi belli bir şiirdir.
İzlenen yol: Önce her iki şiiri ayrı ayrı okuyup konusunu belirledim; sonra şairin ve kaynakların bilgisinden dönemi tespit ettim; hece sayısını, kafiyeleri ve kullanılan kelimeleri inceleyerek biçim ve dil özelliklerini karşılaştırdım; son olarak dizelerde doğrudan söylenenlerle sezdirilenleri ayırarak iletileri buldum.
2. Sözlü gelenekle ilgili genellemeler
Örnek cevap:
- Sözlü gelenek ürünleri genellikle anonimdir ve ağızdan ağıza aktarılır.
- Ezgiyle söylendikleri için ölçü, kafiye ve tekrar gibi ahenk unsurları güçlüdür.
- Dilleri sade, somut ve halkın gündelik konuşmasına yakındır.
- Toplumun yaşayışını, inançlarını ve değerlerini yansıtır.
- Hece ölçüsü ve dörtlük, sözlü geleneğin yüzyıllardır süren temel biçimleridir; yazılı edebiyattaki şairler de (Lisan örneğinde olduğu gibi) bu biçimlere yeniden dönmüştür.
3. Şiirlerin içeriğini yansıtacak görsel
Örnek cevap: Koşuk için karların eridiği, derelerin coştuğu, yamaçlarda rengârenk çiçeklerin açtığı ve at sürülerinin yaylaya çıktığı bir bahar manzarası seçerdim; çünkü şiir tamamen doğanın uyanışını betimler. Lisan için ise halkın arasında konuşan bir köylüyle bir aydını, aralarında aynı kelimelerin yazılı olduğu bir köprüyle gösteren bir görsel kullanırdım; çünkü şiir, dilin halkla aydın arasında ortak bir köprü olması gerektiğini anlatır.
← Sayfa 23 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 25 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.