10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 13 Konuya Başlarken bölümünün cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
1, 2 ve 3. sorular karekoddaki türkünün dinlenmesine ve kişisel değerlendirmeye dayanır; verilen cevaplar örnektir.
1. Okunan şiir ile dinlenen türkü arasındaki farklılıklar
Örnek cevap:
- Şiir yalnızca sözden oluşur; türküde söz, ezgi ve saz bir aradadır.
- Türküde bazı sözler, dizeler veya ünlemler tekrarlanır, heceler uzatılır; okunan metinde bu tekrarlar yoktur.
- Türküde araya ezgiye uygun ek sözler girebilir; bazı kelimeler yöresel söyleyişle telaffuz edilir.
- Türküde vurgu, tonlama ve ritmi müzik belirler; şiiri ise okuyucu kendi temposuyla okur.
2. Farklılıkların nedenleri
Örnek cevap: Türkü ezgiye uydurulduğu için sözler müziğin ölçüsüne göre uzatılır, tekrarlanır ya da kısaltılır. Ayrıca türküler ağızdan ağıza yayıldığından her bölgede küçük değişikliklere uğrar. Yazıya geçirilen şiir ise tek bir metin olarak sabit kalır. Kısacası farkların kaynağı, sözün müzikle birleşmesi ve sözlü aktarımın doğasıdır.
3. Şiirden mi türküden mi daha çok etkilendiniz?
Örnek cevap: Türküden daha çok etkilendim. Çünkü sazın sesi ve ezginin hüznü, şiirdeki öğüt veren ve dünyanın geçiciliğini hatırlatan duyguyu daha güçlü hissettirdi. Okurken anlamı düşündüm; dinlerken ise o anlamı adeta yaşadım.
4. Koşmadaki isim ve sıfat tamlamaları
| Tamlama | Türü |
|---|---|
| deli gönül | Sıfat tamlaması |
| yalan dünya (yalan dünyadan) | Sıfat tamlaması |
| iki adam (iki adama) | Sıfat tamlaması |
| bir top bez | Sıfat tamlaması |
| devr-i Âdem (Âdem’in devri) | İsim tamlaması (Farsça kurallı tamlama) |
| (senin) telaşın, (senin) ümidin, (senin) hanen, (senin) malın | Tamlayanı düşmüş isim tamlamaları |
| kisb ü kâr (kisb ü kârime) | Bağlaçla kurulmuş Farsça kelime grubu (atıf grubu) |
Şiire katkısı: “Deli gönül” tamlaması nakarat gibi her dörtlüğün sonunda tekrarlanarak hem ahengi hem de şairin kendi gönlüne seslenişini güçlendirir. “Yalan dünya” ve “bir top bez” gibi tamlamalar dünyanın geçiciliğini ve insanın sonunda yanına alacağı tek şeyin kefen olduğunu somut biçimde gözümüzün önüne getirir. Böylece tamlamalar hem anlamı yoğunlaştırır hem de öğüt verici havayı belirginleştirir.
← Sayfa 12 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 14 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.