10. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Cevapları Sayfa 22

10. sınıf Coğrafya ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 22 Marmara Gölü’nde Yaşanan Kuruma etkinliği, Değerlendirme, Gelecek Derse Hazırlık ve Makale Yazma performans çalışması cevapları aşağıdadır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.

Etkinliğe ait veriler 18-21. sayfalarda yer almaktadır. Verilerden önemli çıkarımlar:

• Göl alanı 1975’te 5.949 ha iken 2018’de 3.464 ha’a inmiştir; yani yaklaşık 2.485 ha (%42) küçülmüştür. En hızlı küçülme 2011-2018 arasındadır (2.116 ha).
• 2012 su bütçesi: girdiler 195,2 milyon m³, çıktılar 187,48 milyon m³ → bütçe +7,72 milyon m³ (fazla).
• 2017 su bütçesi: girdiler 31,65 milyon m³, çıktılar 111,63 milyon m³ → bütçe −79,98 milyon m³ (açık). Girdiler 2012’nin yalnızca yaklaşık %16’sı kadardır; buna karşın sulama için çekilen su 89,08’den 91,05 milyon m³‘e çıkmıştır.

1. Su seviyesinin azalmasında etkili doğal ve beşerî unsurlar

• Doğal unsurlar: Yağışların azalması ve kurak yıllar (göle düşen yağış 28,7’den 1,64 milyon m³‘e inmiştir), alt havzadan gelen yüzey akışının azalması, sıcaklık ve buharlaşma, gölün çok sığ (3-4 m) olması.
• Beşerî unsurlar: Sulama amacıyla gölden aşırı su çekilmesi, Kumçayı derivasyon kanalıyla gelen suyun azalması, ovada yoğun yer altı suyu kullanımı, gölün çekildiği alanların tarlaya dönüştürülmesi, su yönetimindeki planlama eksiklikleri.

2. Kurumanın sosyoekonomik etkileri

• Geçimini balıkçılıktan sağlayan yaklaşık 2.700 kişinin gelir kaynağı azalmış ya da tamamen yok olmuş, işsizlik artmıştır.
• Balıkçılar başka işlere yönelmek ya da göç etmek zorunda kalmış olabilir.
• Sulama suyu bulunamadığı için çevredeki tarım üretimi ve çiftçi gelirleri düşmüş olabilir.
• Kuruyan alanların kullanımı konusunda yöre halkı arasında anlaşmazlıklar ve toplumsal gerginlikler çıkmıştır.
• Kuş gözlemciliği, doğa turizmi gibi faaliyetlerden elde edilebilecek gelir kaybolmuştur.

3. Kurumayı önlemek için alınabilecek önlemler

• Gölün beslenme kanallarına (Kumçayı ve Adala kanalları) düzenli su verilmesi, havzada su bütçesinin dikkate alınması.
• Gölden çekilen sulama suyunun sınırlandırılması; damla ve yağmurlama sulama gibi tasarruflu yöntemlere geçilmesi.
• Az su isteyen ürünlerin teşvik edilmesi, kaçak kuyuların kapatılması ve yer altı suyu kullanımının denetlenmesi.
• Gölün çekilme alanlarında tarım yapılmasının yasaklanması, sulak alanın koruma statüsünün etkin uygulanması.
• Kurak dönemler için erken uyarı ve havza ölçeğinde planlama yapılması, halkın bilinçlendirilmesi.

4. Kurumanın yol açmış olabileceği diğer olay ve olgular

• Göldeki balık, alg ve bitki türlerinin yok olması; tepeli pelikan gibi kuşların üreme alanını kaybetmesi, biyolojik çeşitliliğin azalması.
• Kuruyan göl tabanından kalkan toz ve tuz taşınması, hava kalitesinin bozulması.
• Yerel iklimde değişim (nemin azalması, gece-gündüz sıcaklık farkının artması).
• Çevredeki yer altı suyu seviyesinin düşmesi, toprakta tuzlanma ve çoraklaşma.
• Göç, işsizlik ve kırsal nüfusun azalması gibi sosyal sorunlar.

Değerlendirme

Örnek cevap: Bir olaya coğrafi bakışla yaklaşmak; olayın nerede, neden orada ve hangi sonuçlarla yaşandığını bütüncül olarak düşünmeyi sağlar.

• a) Doğayı koruma: Gölün neden kuruduğunu doğal ve beşerî nedenleriyle birlikte görmek, doğaya verilen zararı fark etmeyi ve önlem almayı kolaylaştırır.
• b) Canlıların yaşam hakkı: Göl yalnızca insanlar için değil; balıklar, kuşlar ve bitkiler için de yaşam alanıdır. Coğrafi bakış, insan ihtiyacı ile diğer canlıların ihtiyacı arasında denge kurmanın önemini gösterir.
• c) Kendisiyle, insanlarla ve doğayla barışık olma: Kaynakların adil paylaşılması toplumsal gerginlikleri azaltır; doğayla uyumlu yaşayan birey hem kendine hem çevresine karşı sorumluluk duyar.
• ç) Doğal güzellikleri bilme ve koruma: Göl, dağ ve canlı türlerinin değerini bilen kişi bu varlıkların kaybolmaması için çaba gösterir.
• d) Kaynakların sürdürülebilir kullanımı: Su bütçesindeki açık, kaynağı yenilenme hızından fazla kullanmanın sonucunu açıkça gösterir; gelecek nesillerin hakkını korumak için suyun planlı kullanılması gerekir.

Gelecek Derse Hazırlık

Yol gösterici bilgiler:

• Konu seçimi: Merak ettiğiniz ve yakın çevrenizle de ilişkilendirebileceğiniz bir olay seçin (ör. bir gölün kuruması, bir şehirde hava kirliliği, bir bölgede yaşanan sel, kıyı yapılaşması, bir barajın çevreye etkileri).
• Bilgi toplama: Olayın yerini (konum), nedenlerini, etkilerini ve zaman içindeki değişimini araştırın. Kurum siteleri (bakanlıklar, MGM, AFAD, TÜİK), üniversite yayınları ve kütüphane kaynaklarını kullanın; kaynakları not edin.
• Düzenleme: Bilgileri “konum – neden – etki – çözüm önerisi” başlıklarına göre gruplandırın; harita, grafik ya da tablo gibi verileri ayırın.

Performans Çalışması: Makale Yazma

• 1. Adım: Makalede başlık, giriş (konunun tanıtımı ve amacı), gelişme (konum, nedenler, etkiler), sonuç (değerlendirme ve öneriler) ve kaynakça bulunmalıdır. Bilimsel ve sade bir dil kullanılmalı, iddialar kaynaklara dayanmalıdır.
• 2. Adım: Yazarken coğrafi bakışı yansıtın: olayın nerede yaşandığını haritada gösterin, neden orada yaşandığını doğal ve beşerî unsurlarla açıklayın, olayın mekâna ve insanlara etkisini sorgulayın; mümkünse yerel, bölgesel ve küresel boyutları karşılaştırın.
• 3. Adım: Makalenizi kısa bir sunumla paylaşın; arkadaşlarınızın geri bildirimlerine göre düzeltin. Çalışma; konum ve ilişki belirleme, etki sorgulama ve makale yazım ölçütlerine göre puanlanır.

← Sayfa 21 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 25 Cevapları →

Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.

Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.