10. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Cevapları Sayfa 33
10. sınıf Biyoloji ders kitabı (MEB Yayınları) sayfa 33 3. Etkinlik (Fotosentezde Kullanılan ve Üretilen Maddeler ile İlgili Kontrollü Deney Tasarlama) cevapları ve yol gösterici bilgiler aşağıdadır. Etkinliğin 34. sayfadaki basamakları da burada cevaplanmıştır. Önce kendiniz çözmeye çalışıp sonra kontrol etmenizi öneririz.
3. Etkinlik: Fotosentezle İlgili Kontrollü Deney
1. Basamak: Bitki fotosentezde hangi maddeleri kullanır ve üretir?
Cevap: Bitki fotosentezde karbondioksit (CO2) ve su (H2O) kullanır; enerji kaynağı olarak ışığı, ışığı yakalamak için klorofili kullanır. Sonuçta glikoz gibi organik besinler ve oksijen (O2) üretir.
6CO2 + 12H2O → (ışık, klorofil) → C6H12O6 + 6O2 + 6H2O
2. Basamak: Bilim tarihindeki çalışmalardan çıkan sonuçlar
| Bilim insanı | Fotosentez hakkında gösterdiği |
|---|---|
| Van Helmont | Bitkinin kütle artışının topraktan gelmediğini fark etmiş, artışı suya bağlamıştır. (Bugün kütlenin büyük kısmının havadaki CO2‘den geldiği bilinmektedir.) |
| Priestley | Bitkilerin kapalı ortamdaki “bozulmuş” havayı yeniledğini, yani hayvanların ve yanmanın ihtiyaç duyduğu gazı (oksijeni) ürettiğini göstermiştir. |
| Ingenhousz | Oksijen üretiminin yalnızca ışıkta ve bitkinin yeşil kısımlarında olduğunu, karanlıkta bitkinin CO2 verdiğini göstermiştir. |
| Robert Hill | Açığa çıkan oksijenin kaynağının CO2 değil su olduğunu kanıtlamıştır. |
| Melvin Calvin | CO2‘nin organik maddeye dönüştüğü döngüsel tepkimeleri (Calvin döngüsü) açıklamıştır. |
4–5. Basamaklar: Örnek kontrollü deney tasarımı
Deneyin adı: Işığın, su bitkisinin oksijen üretimine etkisi
Amaç: Fotosentez sonucunda oksijen üretildiğini ve bu üretim için ışığın gerekli olduğunu göstermek.
Hipotez: Işık alan su bitkisi oksijen kabarcığı oluşturur, karanlıktaki bitki oluşturmaz (veya çok az oluşturur).
| Değişken | Bu deneyde |
|---|---|
| Bağımsız değişken | Işık varlığı (ışıklı ortam / karanlık ortam) |
| Bağımlı değişken | Belirli sürede oluşan gaz kabarcığı sayısı ya da toplanan gaz hacmi |
| Kontrol edilen (sabit) değişkenler | Bitki türü ve büyüklüğü, su miktarı ve sıcaklığı, suya eklenen karbonat miktarı, süre |
Malzemeler: İki adet aynı büyüklükte su bitkisi (ör. elodea dalı), iki cam kap, iki huni, iki deney tüpü, su, bir tutam karbonat (sodyum bikarbonat, CO2 kaynağı), masa lambası, karton kutu.
Yapılışı:
- Her iki kaba eşit miktarda su ve bir tutam karbonat koyun.
- Bitkileri hunilerin altına yerleştirin, hunilerin üzerine suyla dolu tüpleri ters çevirerek kapatın.
- Düzeneklerden birini lamba önüne (sıcaklığı etkilememesi için biraz uzağa) koyun, diğerini karton kutuyla karanlıkta tutun.
- Belirli aralıklarla oluşan kabarcıkları sayın veya tüpte biriken gazın seviyesini işaretleyin.
- Biriken gaza közlenmiş kibrit çöpü yaklaştırarak gazı test edin.
Beklenen sonuç: Işıktaki düzenekte kabarcıklar oluşur ve tüpte gaz birikir; bu gaz közlenmiş kibriti alevlendirir, yani oksijendir. Karanlıktaki düzenekte kabarcık oluşmaz ya da çok azdır. Böylece fotosentezde oksijen üretildiği ve ışığın bu süreç için gerekli olduğu sonucuna varılır.
Alternatif deney fikirleri
- Nişasta testi: Bir saksı bitkisi 2 gün karanlıkta bekletilir, sonra bir yaprağın bir kısmı alüminyum folyo ile kapatılıp bitki ışığa konur. Yaprağa iyot testi yapıldığında yalnızca ışık alan kısım koyu mavi-mor renk alır; ışık almayan bölgede nişasta (fotosentez ürünü) oluşmamıştır.
- CO2‘nin gerekliliği: Biri CO2 tutan bir madde (ör. sodyum hidroksit/potasyum hidroksit) içeren, diğeri içermeyen iki kapalı fanus kullanılır; CO2‘siz ortamdaki bitkinin yaprakları nişasta testinde renk vermez.
6–8. Basamaklar: Deney raporu için ipuçları
- Raporda amaç, hipotez, değişkenler, malzemeler, yöntem, gözlem tablosu (zaman–kabarcık sayısı), sonuç ve tartışma başlıkları bulunmalıdır.
- Sonucu fotosentez denklemiyle ilişkilendirin: Işık enerjisi olmadan suyun parçalanması gerçekleşmez, bu yüzden oksijen açığa çıkmaz.
- Hata kaynaklarını (lambanın suyu ısıtması, bitkilerin farklı büyüklükte olması gibi) belirtin.
← Sayfa 32 Cevapları | Tüm Sayfalar | Sayfa 34 Cevapları →
Hata mı buldunuz? Bu sayfadaki bir cevapta hata fark ettiyseniz bize bildirin, hemen düzeltelim.
Bu sayfadaki çözümler Yazılı Deposu tarafından öğrencilere yardımcı olmak amacıyla bağımsız olarak hazırlanmıştır. Ders kitaplarının metin, soru ve görselleri sitemizde yayımlanmaz; tüm hakları sahiplerine aittir. Sitemiz Millî Eğitim Bakanlığı veya herhangi bir yayınevi ile bağlantılı değildir. Bir içerikle ilgili talebiniz için İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.