Bir sözlüğün hikâyesi

Kaşgarlı Mahmut, 11. yüzyılda yıllarca Türk boylarının arasında dolaştı. Gittiği her yerde insanların kullandığı kelimeleri, söyledikleri atasözlerini ve türküleri tek tek yazıya geçirdi. Bu şekilde derlediği bilgileri Divanü Lügati’t-Türk adlı eserinde bir araya getirdi. Böylece yüzyıllar önceki Türkçenin zenginliği günümüze kadar ulaştı.

Metinde altı çizili “derlemek” kelimesinin anlamını tahmin ediniz ve tahmininize yardımcı olan ipucunu metinden yazınız.

Bir sözlüğün hikâyesi

Kaşgarlı Mahmut, 11. yüzyılda yıllarca Türk boylarının arasında dolaştı. Gittiği her yerde insanların kullandığı kelimeleri, söyledikleri atasözlerini ve türküleri tek tek yazıya geçirdi. Bu şekilde derlediği bilgileri Divanü Lügati’t-Türk adlı eserinde bir araya getirdi. Böylece yüzyıllar önceki Türkçenin zenginliği günümüze kadar ulaştı.

Metinde altı çizili “derlemek” kelimesinin anlamını tahmin ediniz ve tahmininize yardımcı olan ipucunu metinden yazınız.

Dil Bayramı

Türk Dil Kurumu, 12 Temmuz 1932’de Atatürk’ün öncülüğünde “Türk Dili Tetkik Cemiyeti” adıyla kuruldu. Kurumun amacı Türkçeyi incelemek, zenginliğini ortaya çıkarmak ve dilimizi geliştirmekti. Aynı yıl 26 Eylül’de Birinci Türk Dil Kurultayı toplandı. Kurultayda dilimizle ilgili çalışmalar tartışıldı. Kurultayın toplandığı 26 Eylül günü o tarihten bu yana Dil Bayramı olarak kutlanmaktadır.

Metne göre Türk Dil Kurumunun ilk adını ve kuruluş amacını yazınız.

Dil Bayramı

Türk Dil Kurumu, 12 Temmuz 1932’de Atatürk’ün öncülüğünde “Türk Dili Tetkik Cemiyeti” adıyla kuruldu. Kurumun amacı Türkçeyi incelemek, zenginliğini ortaya çıkarmak ve dilimizi geliştirmekti. Aynı yıl 26 Eylül’de Birinci Türk Dil Kurultayı toplandı. Kurultayda dilimizle ilgili çalışmalar tartışıldı. Kurultayın toplandığı 26 Eylül günü o tarihten bu yana Dil Bayramı olarak kutlanmaktadır.

Metne göre 26 Eylül’ün Dil Bayramı olarak kutlanmasının nedenini yazınız.

Ninemin hazinesi

Telefonla ninemi aradığımda “Selam, nasılsın? Okul süper, ödevler biraz challenging.” dedim. Ninem bir an sustu, sonra güldü: “Kuzum, ‘zorlayıcı’ demek varken neden başka dilden söz alıyorsun?” Ardından bana çocukken dinlediği masallardaki kelimeleri saydı: alaca karanlık, gün ağarması, yâren. “Dilimiz bir hazinedir; kullandıkça zenginleşir, unuttukça yoksullaşır.” dedi. O akşam bir deftere bilmediğim güzel Türkçe kelimeleri yazmaya karar verdim.

Metinde açıkça ifade edilen ana fikri yazınız.

Ninemin hazinesi

Telefonla ninemi aradığımda “Selam, nasılsın? Okul süper, ödevler biraz challenging.” dedim. Ninem bir an sustu, sonra güldü: “Kuzum, ‘zorlayıcı’ demek varken neden başka dilden söz alıyorsun?” Ardından bana çocukken dinlediği masallardaki kelimeleri saydı: alaca karanlık, gün ağarması, yâren. “Dilimiz bir hazinedir; kullandıkça zenginleşir, unuttukça yoksullaşır.” dedi. O akşam bir deftere bilmediğim güzel Türkçe kelimeleri yazmaya karar verdim.

Metne göre ninenin, torununun konuşmasında neyi düzelttiğini ve torunun konuşmadan sonra ne karar verdiğini yazınız.

I. Kitaplarla dolu çantam bugün çok ağırdı.
II. Arkadaşının söylediği ağır sözler onu çok üzdü.
III. Rüzgâr, yaşlı çınarı kökünden söktü.
IV. “Gözlük” kelimesinin kökü “göz”dür.

Kalın yazılmış kelimelerin her cümlede gerçek, mecaz ya da terim anlamlarından hangisiyle kullanıldığını yazınız.

I. Kitaplarla dolu çantam bugün çok ağırdı.
II. Arkadaşının söylediği ağır sözler onu çok üzdü.
III. Rüzgâr, yaşlı çınarı kökünden söktü.
IV. “Gözlük” kelimesinin kökü “göz”dür.

II. cümledeki “ağır” kelimesinin mecaz anlamı nasıl kazandığını açıklayınız.

I. Atasözü: “Damlaya damlaya göl olur.” (Küçük birikimler zamanla büyük bir sonuç doğurur.)
II. Deyim: “Kolları sıvamak” (Bir işe başlamak için hazırlanmak, işe girişmek.)

Verilen atasözü ve deyimi anlamlarına uygun biçimde kullanarak kitap okuma alışkanlığı hakkında en az üç cümlelik bir paragraf yazınız.

Aşağıdaki cümlelerde virgüller unutulmuştur.

1. Kütüphaneye gittim kitabımı aldım eve döndüm.
2. Hayır bugün sergiye gelemeyeceğim.
3. — Bu deyimin anlamını çok güzel açıkladın dedi öğretmen.

Cümlelerde virgül kullanılması gereken yerlere virgül koyarak cümleleri yeniden yazınız ve her birinde virgülün görevini belirtiniz.