Bir sınıfta “1683-1789 yılları arasındaki gelişmelerden hangisi Osmanlı Devleti’ne daha fazla güç kaybettirmiştir?” sorusu tartışılmaktadır.

I. Ece: “Bence II. Viyana Kuşatması. Bu başarısızlıktan sonra Avrupa devletleri Osmanlı’ya karşı birleşti ve geri çekilme dönemi başladı.”
II. Kerem: “Bence Karlofça Antlaşması. Osmanlı Devleti ilk kez büyük topraklar kaybetti.”
III. Zeynep: “Bence Küçük Kaynarca Antlaşması. Kırım’ın kaybı Karadeniz’deki Osmanlı hâkimiyetini sona erdirdi ve Rusya’nın güneye inmesinin yolunu açtı.”

Öğrencilerden birinin görüşünü seçerek bu görüşü destekleyen iki kanıt yazınız.

Bir sınıfta “1683-1789 yılları arasındaki gelişmelerden hangisi Osmanlı Devleti’ne daha fazla güç kaybettirmiştir?” sorusu tartışılmaktadır.

I. Ece: “Bence II. Viyana Kuşatması. Bu başarısızlıktan sonra Avrupa devletleri Osmanlı’ya karşı birleşti ve geri çekilme dönemi başladı.”
II. Kerem: “Bence Karlofça Antlaşması. Osmanlı Devleti ilk kez büyük topraklar kaybetti.”
III. Zeynep: “Bence Küçük Kaynarca Antlaşması. Kırım’ın kaybı Karadeniz’deki Osmanlı hâkimiyetini sona erdirdi ve Rusya’nın güneye inmesinin yolunu açtı.”

Üç öğrencinin görüşleri arasında nasıl bir neden-sonuç ilişkisi kurulabileceğini açıklayınız.

1739’da Avusturya ve Rusya ile yapılan savaşlar, Fransa’nın arabuluculuğuyla imzalanan Belgrad Antlaşması ile sona erdi. Osmanlı Devleti Belgrad’ı geri aldı. Fransa’nın bu desteğine karşılık 1740’ta Fransızlara verilen kapitülasyonlar, padişah değişse de geçerli kalacak şekilde sürekli hâle getirildi.

Belgrad Antlaşması’nın Osmanlı Devleti için kısa vadede olumlu, uzun vadede olumsuz birer sonucunu metinden hareketle açıklayınız.

1739’da Avusturya ve Rusya ile yapılan savaşlar, Fransa’nın arabuluculuğuyla imzalanan Belgrad Antlaşması ile sona erdi. Osmanlı Devleti Belgrad’ı geri aldı. Fransa’nın bu desteğine karşılık 1740’ta Fransızlara verilen kapitülasyonlar, padişah değişse de geçerli kalacak şekilde sürekli hâle getirildi.

Osmanlı Devleti’nin bir anlaşmazlığı çözmek için başka bir devletin arabuluculuğuna başvurmasını dönemin güç dengeleri açısından yorumlayınız.

Kaynak A

Lale Devri’nde İstanbul’da yeni lale çeşitleri yetiştirmek bir tutku hâline geldi. Bazı nadir lale soğanlarının fiyatları öylesine yükseldi ki devlet, belli lale türlerinin satış fiyatlarını belirleyen düzenlemeler yapmak zorunda kaldı. Saray çevresi ve devlet ileri gelenleri Boğaz kıyılarında köşkler yaptırıp gösterişli eğlenceler düzenledi.

Kaynak B

1730’da İran seferinin ertelenmesi ve İran cephesinden gelen kötü haberler üzerine Patrona Halil önderliğinde bir isyan çıktı. İsyancılar, sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın teslim edilmesini istedi. İsyan sonunda sadrazam öldürüldü, III. Ahmed tahttan indirildi ve Sadabad başta olmak üzere bazı köşkler yağmalanıp tahrip edildi.

Kaynak A’daki örneklerden hareketle israfın devlete ve topluma iki zararını açıklayınız.

Kaynak A

Lale Devri’nde İstanbul’da yeni lale çeşitleri yetiştirmek bir tutku hâline geldi. Bazı nadir lale soğanlarının fiyatları öylesine yükseldi ki devlet, belli lale türlerinin satış fiyatlarını belirleyen düzenlemeler yapmak zorunda kaldı. Saray çevresi ve devlet ileri gelenleri Boğaz kıyılarında köşkler yaptırıp gösterişli eğlenceler düzenledi.

Kaynak B

1730’da İran seferinin ertelenmesi ve İran cephesinden gelen kötü haberler üzerine Patrona Halil önderliğinde bir isyan çıktı. İsyancılar, sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın teslim edilmesini istedi. İsyan sonunda sadrazam öldürüldü, III. Ahmed tahttan indirildi ve Sadabad başta olmak üzere bazı köşkler yağmalanıp tahrip edildi.

Patrona Halil İsyanı’nın nedenlerini iki kaynağı birlikte değerlendirerek açıklayınız.

1728’de Topkapı Sarayı’nın Bab-ı Hümayun kapısının önüne yapılan III. Ahmed Çeşmesi, meydanda tek başına duran bir “meydan çeşmesi”dir. Dört cephesinde birer çeşme, köşelerinde birer sebil bulunur. Yüzeyleri çiçek, meyve ve vazo motifleriyle süslenmiştir; geniş saçakları ve kıvrımlı hatları dikkat çeker. Cephelerde padişahın ve dönemin şairlerinin çeşme için yazdığı şiirler yer alır.

Metinden çeşmenin estetik özelliklerini gösteren iki unsuru belirleyiniz.

1728’de Topkapı Sarayı’nın Bab-ı Hümayun kapısının önüne yapılan III. Ahmed Çeşmesi, meydanda tek başına duran bir “meydan çeşmesi”dir. Dört cephesinde birer çeşme, köşelerinde birer sebil bulunur. Yüzeyleri çiçek, meyve ve vazo motifleriyle süslenmiştir; geniş saçakları ve kıvrımlı hatları dikkat çeker. Cephelerde padişahın ve dönemin şairlerinin çeşme için yazdığı şiirler yer alır.

Çeşmenin bir saray kapısının önüne, herkesin görebileceği bir meydana yapılmasını Lale Devri’nin şehir ve toplum hayatı açısından yorumlayınız.

Lizbon Depremi’nden sonra Pombal’ın ülkedeki kiliselere gönderdiği soru listesinde şu sorular yer alıyordu: “Deprem ne zaman başladı ve ne kadar sürdü?”, “Sarsıntı bir yönden mi daha güçlü hissedildi?”, “Kaç kişi öldü, hangi binalar yıkıldı?”, “Denizde olağan dışı bir hareket gözlendi mi?”, “Kuyulardaki su seviyesi değişti mi?” Bu cevaplar, bilim insanlarının depremi incelerken bugün de yararlandığı kaynaklar arasındadır.

Soru listesinin amacını açıklayınız ve bu uygulamanın Lizbon Depremi’nin hangi alandaki etkisini gösterdiğini yazınız.

Lizbon Depremi’nden sonra Pombal’ın ülkedeki kiliselere gönderdiği soru listesinde şu sorular yer alıyordu: “Deprem ne zaman başladı ve ne kadar sürdü?”, “Sarsıntı bir yönden mi daha güçlü hissedildi?”, “Kaç kişi öldü, hangi binalar yıkıldı?”, “Denizde olağan dışı bir hareket gözlendi mi?”, “Kuyulardaki su seviyesi değişti mi?” Bu cevaplar, bilim insanlarının depremi incelerken bugün de yararlandığı kaynaklar arasındadır.

Bu soru listesinin cevaplarının bir tarihçi için hangi tür kaynak olduğunu ve neden değerli olduğunu yazınız.

Lizbon Depremi’nden sonra Pombal’ın ülkedeki kiliselere gönderdiği soru listesinde şu sorular yer alıyordu: “Deprem ne zaman başladı ve ne kadar sürdü?”, “Sarsıntı bir yönden mi daha güçlü hissedildi?”, “Kaç kişi öldü, hangi binalar yıkıldı?”, “Denizde olağan dışı bir hareket gözlendi mi?”, “Kuyulardaki su seviyesi değişti mi?” Bu cevaplar, bilim insanlarının depremi incelerken bugün de yararlandığı kaynaklar arasındadır.

Günümüzde bir deprem sonrasında benzer bilgilerin toplanmasının topluma bir faydasını yazınız.

Kaynak A

Lizbon Depremi, bir dinî bayram sabahı kiliselerin kalabalık olduğu bir saatte meydana gelmişti. Deprem Avrupa’da büyük yankı uyandırdı; düşünürler, böyle bir felaketin neden yaşandığını ve insanın doğa karşısındaki yerini tartışan yazılar yazdı. Voltaire, felaketi konu alan bir şiir kaleme aldı.

Kaynak B

1766 İstanbul Depremi’nden sonra artçı sarsıntılar uzun süre devam etti. Evleri yıkılan ya da evine girmekten korkan halk, bahçelerde ve açık alanlarda kurulan çadırlarda yaşadı. Şehirde yiyecek sıkıntısı ve salgın hastalık tehlikesi baş gösterdi.

Kaynaklara göre iki depremin sosyal etkilerini birer örnekle yazınız ve aralarındaki bir farklılığı belirtiniz.

Kaynak A

Lizbon Depremi, bir dinî bayram sabahı kiliselerin kalabalık olduğu bir saatte meydana gelmişti. Deprem Avrupa’da büyük yankı uyandırdı; düşünürler, böyle bir felaketin neden yaşandığını ve insanın doğa karşısındaki yerini tartışan yazılar yazdı. Voltaire, felaketi konu alan bir şiir kaleme aldı.

Kaynak B

1766 İstanbul Depremi’nden sonra artçı sarsıntılar uzun süre devam etti. Evleri yıkılan ya da evine girmekten korkan halk, bahçelerde ve açık alanlarda kurulan çadırlarda yaşadı. Şehirde yiyecek sıkıntısı ve salgın hastalık tehlikesi baş gösterdi.

Kaynak B’de anlatılan sorunların bugün yaşanmaması için bir bireyin ve bir yerel yönetimin alabileceği birer önlemi yazınız.